ذهن درستکار

جاناتان هایت در کتاب ذهن درستکار نظریه های مهم در مورد اخلاق و روانشناسی اخلاقی ارائه می کند. او بر این باور است که قضاوت‌های اخلاقی ما بیشتر بر پایه شهود و احساسات عمل می کند تا استدلال‌های منطقی. هایت شش بنیان اخلاقی را معرفی می کند که به عنوان زیربنای قضاوتهای اخلاقی عمل می کنند:

مراقبت/آسیب : این اصل بر حفاظت از دیگران و جلوگیری از آسیب به آنها در داخل است.

انصاف/تقلب : این بر عدالت و برابری در روابط اصلی اجتماعی دارد.

وفاداری/خیانت : این اصل به تعلق خواهی و وفاداری به گروه اشاره دارد.

اقتدار/براندازی : این اصل بر احترام به سلسله مراتب اجتماعی و اقتدار گزارش‌ها.

قداست/تنزل : این اصل به حفظ ارزشهای مقدس و جلوگیری از تنزل آنها اشاره دارد.

آزادی/ستم : این اصل بر آزادی و مقاومت در برابر ظلم محدودیت دارد.

هایت از سوی دیگر معتقد است که افراد با گرایش سیاسی مختلف، از این بنیان‌های اخلاقی به شیوه‌های متفاوتی استفاده می‌کنند. به عنوان، لیبرال‌ها بیشتر بر بنیان‌های مراقبت و انصاف مصرف دارند، در حالی که محافظه‌کاران بر بنیان‌های وفاداری ، اقتدار و قداست را می‌سازند.

نظریه‌های اخلاقی به عنوان یک مفهوم برای درک استدلال‌های اخلاقی ارائه می‌شود و مشخص می‌کند که چگونه این بنیان‌ها می‌توانند به اختلافات سیاسی و مذهبی بین افراد فعال سیاسی شوند.

چند مثال برای نشان دادن تاثیر شهود بر قضاوت های اخلاقی استفاده شده است:

خوردن گوشت انسان : از یک مثال استفاده می‌کند که در آن از مردم می‌پرسند آیا خوردن گوشت انسان اخلاقی است یا خیر. اکثر افراد به عنوان شهودی این عمل را غیراخلاقی می‌دانند، بدون اینکه دلیل منطقی برای این قضاوت داشته باشند. این مشخص می‌کند که تصمیمات اخلاقی خصوصی طبق شهود و احساسات می‌شوند.

استعاره فیل و سوار : هایت از استعاره یک فیل استفاده می‌کند که حاکی از آن است شهود مقدم بر استدلال است. در این استعاره، فیل نماد شهود و سوار نماد استدلال است. اگر فیل بخواهد به سمتی برود، سوار نمی‌تواند آن را تغییر دهد، بلکه فقط استدلال‌هایی برای توجیه مسیر فیل پیدا می‌کند. این مثال حاکی از آن است که استدلال‌های ما برای توجیه شهودمان استفاده می‌شوند .

نگرش مردم به نظرات دیگران : هایت علاوه بر این به این اشاره می‌کند که علایق شخصی و نگرش اجتماعی بر استدلال‌های اخلاقی تأثیر می‌گذارند. بسیاری از افراد بر این باورند که استدلال اخلاقی مستقل است، اما در حقیقت، هر دو عامل (علایق فردی و دیدگاه‌های اجتماعی) بر قضاوتهای اخلاقی تأثیرگذارند.